انجمن اقتصاد کشاورزی ایران Agricultural Economics 2008-5524 20 1 2026 03 21 Assessing the effects of economic-environmental strategies on the economic sustainability of livestock farmers: Evidence from heavily grazed rangelands in Babol County ارزیابی اثرات راهبردهای اقتصادی–‌محیط‌زیستی بر پایداری اقتصادی دامداران: شواهدی از مراتع با شدت چرای سنگین شهرستان بابل 729056 10.22034/iaes.2025.2058324.2120 FA معصومه عرب‌اله فیروزجاه بخش اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران آذر شیخ زین الدین اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران محمد بخشوده بخش اقتصاد کشاورزی-دانشکده کشاورزی-دانشگاه شیراز-شیراز-ایران منصور زیبایی بخش اقتصاد کشاورزی-دانشکده کشاورزی-دانشگاه شیراز-شیراز-ایران Journal Article 2025 04 20 Due to their climatic and geographical diversity, Iranian rangelands have a high capacity to provide fodder and support the livelihoods of livestock farmers. However, several factors such as climate change, excessive grazing pressure, and land use change have caused the destruction of these natural resources. This study aimed to investigate the effects of economic-environmental strategies on reducing environmental consequences and improving the livelihoods of livestock farmers. In the first step, the amount of fodder that can be harvested from the summer pastures of Babol County and the fodder needs of existing livestock were investigated. Then, using two-stage stochastic programming modeling, optimal scenarios for sustainable rangeland management were designed. Research data were collected through questionnaires and field reports of livestock farmers during 1401. The results showed that while the annual requirement of livestock in the summer pastures of the region is estimated to be 15,625.59 tons of TDN, these pastures can only produce about 3,167.8 tons of TDN worth approximately 17.42 billion Tomans. This shortfall of about 12,560.47 tons of TDN is compensated through increased pressure on the pastures, which intensifies the destruction of natural resources. The modeling results showed that adopting economic-environmental strategies such as regulating the number of livestock, using alternative forage sources, improving the quality of pastures, and promoting sustainable grazing will not only help reduce pressure on the pasture ecosystem, but will also have positive effects on the livelihoods of livestock farmers. Therefore, targeted policies in this area seem necessary. مراتع ایران به‌واسطه تنوع اقلیمی و جغرافیایی، ظرفیت بالایی در تأمین علوفه و پشتیبانی از معیشت دامداران دارند. با این حال، عوامل متعددی مانند تغییرات اقلیمی، فشار بیش از حد چرای دام و تغییر کاربری اراضی موجب تخریب این منابع طبیعی شده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی اثرات راهبردهای اقتصادی-محیط‌زیستی بر کاهش پیامدهای زیست‌محیطی و بهبود معیشت دامداران انجام شد. در گام نخست، میزان علوفه قابل برداشت از مراتع ییلاقی شهرستان بابل و نیاز علوفه‌ای دام‌های موجود بررسی شد. سپس با بهره‌گیری از مدل‌سازی برنامه‌ریزی تصادفی دومرحله‌ای، سناریوهای بهینه برای مدیریت پایدار مراتع طراحی گردید. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و گزارش‌های میدانی دامداران طی سال ۱۴۰۱ گردآوری شد. نتایج نشان داد که در حالی‌که نیاز سالانه دام‌های حاضر در مراتع ییلاقی منطقه معادل59/15625 تن تی‌دی‌ان برآورد می‌شود، این مراتع تنها توان تولید حدود 8/3167 تن تی‌دی‌ان به ارزش تقریبی 42/17 میلیارد تومان را دارند. این کمبود حدود 47/12560 تن تی‌دی‌ان، از طریق فشار بیشتر بر مراتع جبران می‌شود که موجب تشدید تخریب منابع طبیعی می‌گردد. نتایج مدل‌سازی نشان داد که اتخاذ راهبردهای اقتصادی-محیط‌زیستی مانند تنظیم تعداد دام، به‌کارگیری منابع علوفه جایگزین، بهبود کیفیت مراتع و ترویج چرای پایدار، نه تنها به کاهش فشار بر اکوسیستم مرتعی کمک می‌کند، بلکه اثرات مثبتی بر معیشت دامداران نیز خواهد داشت. از این‌رو، سیاست‌گذاری‌های هدفمند در این حوزه ضروری به نظر می‌رسد.