عوامل موثر بر انتخاب راهبردهای معیشتی توسط خانوارهای عشایری استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شیراز

2 استاد اقتصاد کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

عشایر استان فارس در حال گذار از راهبرد معیشتی مبتنی بر دامداری محض به‌سمت راهبرد‌های دیگر جهت مقابله با اختلالات بیرونی و حفظ پایداری معیشت خود هستند. این مطالعه با جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشگری از یک نمونه تصادفی 393 خانوار عشایری در تابستان 1395 به بررسی راهبرد‌های معیشتی انتخاب شده از سوی جامعه‌ی عشایری استان فارس و عوامل موثر بر آن پرداخته است. بعد از تعیین راهبرد‌های معیشتی خانوارهای نمونه، عوامل موثر بر انتخاب این راهبرد‌ها با استفاده از روش لاجیت چندگزینه‌ای مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان داد که خانوارهای نمونه، چهار راهبرد معیشتی مبتنی بر دامداری محض، فعالیت‌های خدماتی، زراعت و باغداری و چند فعالیتی (تنوع فعالیتی) را برگزیده‌اند. همچنین مشخص شد، که افزایش سرمایه انسانی به‌صورت تحصیلات بالاتر، نیروی کار بیشتر و شرکت در کلاس‌های آموزشی، دارای اثر مثبت و معنی‌دار بر اتخاذ راهبرد‌های فعالیت‌های خدماتی (32/0) و تنوع فعالیتی (57/0) است. درحالی‌که، افزایش سرمایه طبیعی شامل مالکیت زمین زراعی و باغ، بر احتمال اتخاذ راهبرد زراعت و باغداری نسبت‌به سایر راهبردهای معیشتی اثرگذار بوده است. درنهایت، نتایج نشان داد که ارتقای سرمایه و دارایی مالی از طریق دسترسی به وام و اعتبارات، خانوارهای عشایری استان فارس را برای تنوع بخشیدن به فعالیت‌های خود (04/0) توانمند ساخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اداره کل امور عشایر استان فارس، (1394) برنامه راهبردی (استراتژیک) ساماندهی عشایر استان فارس در افق 1404.

شکور، ع. و رضایی، م.ر. (1389) بررسی و مقایسه الگوهای اقتصادی تولید در ایل قشقایی فیروزآباد و سنجش و گرایش آنان به تغییر شیوه معیشت. فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیای انسانی، 2: 123-133.

محمدخانی، م. و جمالی، س. (1394) ارزیابی میزان آسیب­پذیری ایران در مواجه با تغییر اقلیم. نشریه سد و نیروگاه برق آبی، 2(4): 54-65.

Abdulai, A. and CroleRees, A. (2001) Determinants of income diversification amongst rural households in Southern Mali. Food Policy, 26(4):437–452.

Adhikari, B., Falco, S.D. and Lovett, J.C. (2004) Household characteristics and forest dependency: Evidence from common property forest management in Nepal. Ecological Economics, 48(2):245–257.

Alemu, Z.G. (2012) Livelihood strategies in rural south Africa: Implications for poverty reduction. International Association of Agricultural Economists (IAAE), Triennial Conference, Foz do Iguacu, Brazil.

Andrade Lopez, J.R. (2008) Livelihood strategies of farmers in Bolivar, Ecuador: Asset distribution, activity selection and income generation decisions in rural households. Ms Thesis, University of Virginia.

Aref, A. (2011) Education for rural development in Iran. Journal of American Science, 7(3):36–40.

Babulo, B., Muys, B., Nega, F., Tollens, E., Nyssen, J., Deckers, J. and Mathijs, E. (2008) Household livelihood strategies and forest dependence in the highlands of Tigray, Northern Ethiopia. Agricultural Systems, 98:147–155.

Barrett, C.B., Reardon, T. and Webb, P. (2001) Nonfarm income diversification and household livelihood strategies in rural Africa: Concepts, dynamics, and policy implications. Food Policy, 26(4):315–331.

Brown, D., Stephens, E., Ouma, J.O., Murithi, F.M. and Barrett, C. (2006) Livelihood strategies in the rural Kenyan highlands. African Journal of Agriculture and Resource Economics, 1(1):121–135.

Chambers, R. and Conway, G. (1992) Sustainable Rural Livelihoods: Practical Concepts for the 21st Century. Institute of Development Studies, UK.

Davis, B., Winters, P., Carletto, G., Covarrubias, K., Qui˜nones, E.J., Zezza, A., Stamoulis, K., Azzarri, C. and Digiuseppe, S. (2010) A cross-country comparison of rural income generating activities. World Development, 38(1):48–63.

Ellis, F. (1998) Household strategies and rural livelihood diversification. Journal of Development Studies, 35(1):1–38.

Ellis, F. (2000) Rural livelihoods and diversity in developing countries. Oxford University Press, New York.

Escobal, J. (2001) The determinants of nonfarm income diversification in rural Peru. World Development, 29(3):497–508.

Escobal, J. and Aldana, U. (2003) Are nontimber forest products the antidote to rainforest degradation? Brazil nut extraction in Madre De Dios, Peru. World Development, 31(11):1873–1887.

Fang, Y., Fan, J., Shen, M. and Song, M. (2014) Sensitivity of livelihood strategy to livelihood capital in mountain areas: Empirical analysis based on different settlements in the upper reaches of the Minjiang River, China. Ecological Indicators, 38:225– 235.

FAO, (2005) Rapid Guide for Missions: Analysing Local Institutions and Livelihoods. Viale delle Terme di Caracalla, Rome, Italy.

He, R., Liu, S., Chen, G., Xie, F., Yang, X. and Liang, L. (2013) Research progress and tendency of sustainable livelihoods for peasant household in China. Progress in Geography, 32:657–670.

Hua, X., Yan, J. and Zhang, Y. (2017) Evaluating the role of livelihood assets in suitable livelihood strategies: Protocol for anti-poverty policy in the Eastern Tibetan Plateau, China. Ecological Indicators, 78:62–74.

Jansen, G.P., Rodriguez, A., Damon, A., Pender, J., Chenier, J. and Schipper, R. (2006) Determinants of income-earning strategies and adoption of conservation practices in hillside communities in rural Honduras. Agricultural Systems, 88:92-110.

Jianzhong, Y., Yili, Z., Liping, Z. and Yingying, W. (2009) Livelihood strategy change and land use change, case of Danzam village in upper Dadu river watershed, Tibetan plateau of China. China Geographical Science, 19(3):231–240.

Jiao, X., Pouliot, M. and Walelign, S.Z. (2017) Livelihood strategies and dynamics in rural Cambodia. World Development, 97:266-278.

Murungweni, C., Wijk, M.T.V., Giller, K.E., Andersson, J.A. and Smaling, E.M.A. (2012) Adaptive livelihood strategies employed by farmers to close the food gap in semi-arid south eastern Zimbabwe. Food Security, 6:313–326.

Nielsen, Q.J., Rayamajhi, S., Uberhuaga, P., Meilby, H. and Smith-Hall, C. (2013) Quantifying rural livelihood strategies in developing countries using an activity choice approach. Agricultural Economics, 44:57–71.

Porro, R., Lopez-Feldman, A. and Vela-Alvarado, J.W. (2015) Forest use and agriculture in Ucayali, Peru: Livelihood strategies, poverty and wealth in an Amazon frontier. Forest Policy and Economics, 51:47–56.

Rakodi, C. (1999) A capital assets framework for analysing household livelihood strategies: Implications for policy. Development Policy Review, 17(3):315–342.

Salehi, A. (2009) Livelihood dependency and management on semiarid oak forests the case study of Southern Zagros, Iran. Swedish University of Agricultural Sciences, Department of Forest Resources Management, Faculty of Forest Sciences, Umeå.

Scott long, J. and Frees, J. (2014) Regression models for categorical dependent variables using stata. A stata press publication.

Soltani, A., Angelsen, A., Eid, T., Noori Naieni, M.S. and Shamekhi, T. (2012) Poverty, sustainability, and household livelihood strategies in Zagros, Iran. Ecological Economics, 79:60–70.

Swinton, S. and Quiroz, R. (2003) Is poverty to blame for soil, pasture and forest degradation in Peru's Altiplano? World Development, 31(11):1903–1919.

Tuyen, T.Q., Lim, S., Cameron, M.P. and Huong, V.V. (2015) Farmland loss and livelihood outcomes: A microeconometric analysis of household surveys in Vietnam.  Journal of the Asia Pacific Economy, 19(3):423-444.

Van den Berg, M. (2010) Household income strategies and natural disasters: Dynamic livelihoods in rural Nicaragua. Ecological Economics, 69(3):592–602.