ارزیابی آثار اقتصادی تغییر اقلیم در تولید محصول گندم دیم در ایران به روش مبتنی بر تحلیل خلاف‌واقع

کرمانی, علیرضا; یزدانی, سعید; حسینی, سید صفدر; دوراندیش, آرش; یوسفپور, رسول

doi:10.22034/iaes.2025.2068743.2144

ارزیابی آثار اقتصادی تغییر اقلیم در تولید محصول گندم دیم در ایران به روش مبتنی بر تحلیل خلاف‌واقع

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علیرضا کرمانی ¹

سعید یزدانی ¹

سید صفدر حسینی ¹

آرش دوراندیش ¹

رسول یوسفپور ²

¹ گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی، کرج، ایران

² گروه جنگل دانشگاه تورنتو، تورنتو، کانادا

10.22034/iaes.2025.2068743.2144

چکیده

تغییر اقلیم ناشی از فعالیت‌های انسانی به‌ویژه افزایش دما و تغییر در الگوهای بارندگی، یکی از تهدیدهای جدی برای بهره‌وری بخش کشاورزی در ایران به‌شمار می‌رود؛ به‌ویژه در مناطق دیم‌خیز که آسیب‌پذیری بیشتری نسبت به نوسانات آب و هوایی دارند. ارزیابی دقیق سهم اقلیم انسان‌ساخت در تغییر عملکرد محصولات کشاورزی، می‌تواند به سیاست‌گذاری‌های هدفمند در حوزه سازگاری با تغییر اقلیم کمک کند.
این پژوهش با استفاده از داده‌های پانل (624 مشاهده از 16 استان طی سال‌های 1363 تا 1402) و با بهره‌گیری از مدل رگرسیون با اثرات ثابت دوسویه، اثر متغیرهای اقلیمی در دو سناریوی "واقعی" و "خلاف‌واقع" را بر عملکرد گندم دیم بررسی کرده است. داده‌های اقلیمی از مجموعه‌های ERA5 و ATTRICI v1.1 استخراج شده‌اند که امکان شبیه‌سازی اقلیم بدون روند گرمایش جهانی را فراهم می‌سازند.
نتایج نشان داد که تغییر اقلیم انسان‌ساخت در سطح ملی منجر به کاهش میانگین عملکرد شده و در برخی استان‌ها، زیان اقتصادی قابل توجهی (تا ۱۹۷ میلیون دلار) به‌دنبال داشته است. در مقابل، برخی استان‌ها از این تغییر منتفع شده‌اند. یافته‌ها بر اهمیت تدوین سیاست‌های منطقه‌محور سازگاری با اقلیم و استفاده از ابزارهای تحلیل خلاف‌واقعی برای طراحی مداخلات کارآمد در حوزه امنیت غذایی تأکید دارند.

کلیدواژه‌ها

تغییر اقلیم

گندم دیم

اثرات ثابت

تحلیل خلاف‌واقع

نسبت‌دهی اقلیمی

موضوعات