تأثیر خشکسالی بر درآمد و رفاه خانوارها و شاخص تولید غذا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته اقتصاد کشاورزی

2 استاد اقتصاد کشاورزی دانشگاه شیراز

3 استادیار بخش اقتصاد کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

چکیده
خشکسالی از طریق کاهش تولید محصولات کشاورزی و غذایی می­تواند افزون بر کاهش درآمد و رفاه خانوارها، موجب تهدید امنیت غذایی آنان شود. با توجه به ارتباط میان بخش­های کشاورزی و غیرکشاورزی لازم است اثرگذاری­های خشکسالی به طور جامع ارزیابی شود. به همین منظور در این بررسی با استفاده از مدل تعادل عمومی قابل محاسبه پیامدهای آن در حوزه درآمد و رفاه خانوارها و همچنین شاخص تولید غذا ارزیابی شد. داده­های مورد نیاز این پژوهش از ماتریس حسابداری اجتماعی 1380 به دست آمد. خشکسالی نیز به صورت کاهش دسترسی به آب در قالب سه سطح ضعیف (16 درصد)، متوسط (36 درصد) و شدید (47 درصد) لحاظ شد. رفاه با استفاده از تغییر­های معادل (EV) محاسبه شد. نتایج بررسی نشان داد شاخص­ تولید غذا 8/27-8/5 درصد و شاخص رفاه 1/27-2/6 درصد بر اساس شدت خشکسالی کاهش می­یابد. همچنین مشخص شد خشکسالی موجب کاهش درآمد هر دو گروه خانوارهای روستایی و شهری می­شود که کاهش درآمد خانوارهای روستایی و به ویژه دهک­های درآمدی پایین به مراتب بالاتر به دست آمد. از دیگر یافته­های بررسی تغییر رابطه مبادله به زیان بخش­های غیرکشاورزی در مقابل بخش کشاورزی بود که می­تواند زمینه سرمایه­گذاری در جهت افزایش بهره­وری منبع­های محدود آب را فرآهم سازد.
طبقه بندی:  C68, D58, P46, Q18, Q25, Q54
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آهنی، ط. (1392) اثر خشکسالی بر بخش­های مختلف اقتصاد و رفاه اجتماعی در استان فارس. پایان­نامه کارشناسی  ارشد اقتصاد کشاورزی. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.

بخشی، م. ر. ملایی، ز. فرجی، ح و بدری، ع .(1390) وضعیت امنیت غذایی کشورهای عضو مرکز توسعه یکپارچه روستایی آسیا و اقیانوسیه. اقتصاد کشاورزی و توسعه.  شماره 73، (2): 23 -47.

حسین­زاد، ج. جوادی، ا. و کاظمیه، ف. (1391) تعیین میزان برداشت آب از منابع زیرزمینی بر اساس مدیریت هزینه (مطالعه موردی دشت عجب­شیر). نشریه دانش آب و خاک. شماره 22، (2): 165-172.

حسینی، م. ع. (1383) سیاست تجاری کشاورزی ایران و تعیین معادل تعرفه‌ای واردات محصولات آن. فصلنامه بازرگانی.  شماره 32، (7): 1-40.

خالدی، ک. و فریادرس، و. (1390) شبیه­سازی امنیت غذایی بر مبنای تغییر منابع تولید و سیاست­های تجاری. اقتصاد کشاورزی، جلد 5، (1): 61-79.

ذوقی پور، آ. (1385) بررسی اثرات کاهش تعرفه­های وارداتی بر بخش کشاورزی: چارچوب تعادل عمومی قابل محاسبه. پایان­نامه ارشد اقتصاد کشاورزی. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.

سازمان هواشناسی ایران. < www.irimo.ir/farsi/drought/index.asp> .

سجادپور، س. م. و احمدی­خوی، ا. ر. (1390) تحول مفهومی و مولفه‌های رژیم بین‌المللی امنیت غذایی. پژوهشنامه علوم سیاسی.  شماره 24، (1): 145-177.

سلامت، ع. ر. آل یاسین، م. ر. و رحیمی، ح. (1380) راهنمای مقابله با خشکسالی، کمیته ملّی آبیاری و زهکشی ایران. چاپ اول، تهران.

شکوری، ع. (1383) امنیت غذایی و دسترسی به آن در ایران. نامه علوم اجتماعی. شماره 24: 133-160.

صمدی بروجنی، ح، و ابراهیمی، ع. (1389) پیامدهای خشکسالی و راه­های مقابله با آن (در استان چهارمحال و بختیاری). انتشارات سروش، قابل دسترس در سایت مرکز تحقیقات منابع آب دانشگاه شهرکرد، < www.sku.ac.ir>.

عبادی، ف. و تیموری، م. ج. (1386) آشنایی با سامانه‌های اطلاعاتی و تهیه نقشه آسیب‌پذیری و ناامنی غذایی. پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی. 17(1): 234-209.

قریب، ح. (1391) چشم‌انداز امنیت غذایی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه راهبرد. شماره 21، (2): 345-369.

کرمی کالوس، آ. (1388) اثرات اصلاح یارانه غذا بر متغیرهای کلان اقتصادی و رفاه اجتماعی در ایران: کاربرد مدل تعادل عمومی قابل محاسبه. پایان نامه دکتری اقتصاد کشاورزی. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.

متوسلی، م. و فولادی، م. (1385) بررسی آثار افزایش قیمت جهانی نفت بر تولید ناخالص داخلی و اشتغال در ایران با استفاده از یک مدل تعادل عمومی محاسبه­ای. مجله تحقیقات اقتصادی. شماره 76: 51-76.

مهرابی بشرآبادی، ح. و موسوی محمدی، ح. (1388) بررسی اثر آزادسازی تجاری بر امنیت غذایی خانوارهای روستایی ایران. فصلنامه روستا و توسعه. شماره 2، (1): 1-13.

مومنی، س. (1390) تأثیرات بالقوه­ی تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی استان فارس. پایان­نامه ارشد اقتصاد کشاورزی. دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز.

میرزایی، ع. ا. و سبعه، غ. ع. (1390) نرم­افزارهای تخصصی مهندسی آب. انتشارات کیان رایانه سبز، چاپ اول. تهران.

Ahmed, A., Bouis, H.W., Gutner, T. and Lofgren, H. (2001) The Egyptian food subsidy system structure, Performance, and options for reform research. International Food policy Research Institute Washington, D.C.

Arndt, C., Robinson, S. and Trap, F. (2001) Parameter estimation for a computable general equilibrium model: A maximum entropy approach, Discussion Paper No: 40, IFPRI, Washington, D.C.

Asche, F., bellemare, M.F., Roheim, C., Smith, M.D. and Tveteras, S. (2015) Fair enough? Food security and the international trade of seafood. World Development, 67: 151–160.

Changnon Jr, S.A. and Easterling, W.E. (1989) Measuring drought impacts. Journal of the American Water Resources Association, 25(1): 27-42.

Chemingui, M.A. and Dessus, S. (2008) Assessing non-tariff barriers in Syria. Journal of Policy Modeling, 55(30): 917-928.

Ding, Y., Hayes, M.J. and Widhalm, M. (2010) Measuring economic impacts of drought: A review and discussion. Disaster Prevention and Management, 20(4): 434-446.

Dorosh, P. (2001) Trade liberalization and national food security: Rice trade between Bangladesh and India. World Development, 29: 673–689.

Ejaz Qureshi, M., Hanjra, M.A. and Ward, J. (2013) Impact of water scarcity in Australia on global food security in an era of climate change. Food Policy, 38: 136-145.

Fæhn, T. and Holmøy, E. (2003) Trade liberalisation and effects on pollutive emissions to air and deposits of solid waste. A general equilibrium assessment for Norway. Economic Modelling, 20(7): 703-727.

Farajzadeh, Z., Zhu, X. and Bakhshoodeh, M. (2017) Trade reform in Iran for accession to the World Trade Organization: Analysis of welfare and environmental impacts. Economic Modelling, 63: 75–85.

Food and Agriculture Organization (FAO). (2001) Handbook for defining and setting up a food security information and early warning system (FSIEWS), Rome, DP.4-5.

Food and Agriculture Organization (FAO). (2011) Drought-related food insecurity: A focus on the Horn of Africa.

Food and Agriculture Organization (FAO). (2014) <www.fao.org/faostat/en/#data/QI>.

Fugazza, M. and Maur, J. (2008) Non-tariff barriers in CGE models: How useful for policy?. Journal of Policy Modeling, 30(3): 475–490.

Gohin, A. (2005) Decomposing Welfare Effects of CGE Model: An Exact, Superlative, Path Independent, Second Order Approximation, 8th Conference on Global Economic Analysis, Lübeck, Germany. <www.gtap.org>.

Gumilang, H., Mukhopadhyay, K. and Thomassin, P.J. (2011) Economic and environmental impacts of trade liberalization: The case of Indonesia. Economic Modelling, 28: 1030–1041.

Hayes, M.J., Svoboda, M.D., Wilhite, D.A. and Vanyarkho. O.V. (1999) Monitoring the 1996 drought using the Standardized precipitation Index. Bulletin of the American Meteorological Society, 80(3): 429- 437.

Horridge, M. (2009) Hands on computing with ORANI-G: First simulation. Practical GE Modeling Course at Center of Policy Studies (CoPS), Monash University, Australia, 6-11 July.

Hosoe, N. (2004) Computable General Equilibrium Modeling with GAMS. National Graduate Institute for Policy Studies, February 9.

Hubbard, L. and Hubbard, C. (2013) Food security in the United Kingdom: External supply risks. Food Policy, 43(5): 142-147.

Keshavarz, M., Karami, E. and Vanclay, F. (2013) The social experience of drought in rural Iran. Land Use Policy, 30(1): 120-129.

Kim, S.H. and Kose, M.A. (2014) Welfare implications of trade liberalization and fiscal reform: a quantitative experiment. J. Int. Econ. 92: 198–209.

Kitwiwattanachai, A., Nelson, D. and Reed, G. (2010) Quantitative impacts of alternative East Asia Free Trade Areas: A Computable General Equilibrium (CGE) assessment. Journal of Policy Modeling, 32: 286–301.

Krattson, C., Haves, M. and Philips, T. (1998) How to reduce drought risk. Western drought coordination council. Retrieved from: http://enso.unl.edu/handbook/risk.pdf.

Lejour, A., de Mooij, R. and Capel, C. (2004) Assessing the economic implications of Turkish accession to the EU. CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis.

Lofgren, H. and El-Said, M. (1999) A general Equilibrium analysis of alternative scenarios for food subsidy reform in Egypt, International Food policy Research Institute, Washington, D.C.

Lofgren, H., Harris, R.B. and Robinson, S. (2002) A Standard Computable General Equilibrium (CGE) Model in GAMS. International Food Policy Research Institute.

McKee T.B. and Doesken, N.J. (1993) The relationship of drought frequency and duration to time scales. Eight Conferences on Applied Climatology. Anaheim, CA, American Meteorological Society. 179-188 PP.

Nairizi, S. (2003) Drought management strategies risk management versus management Retrieved. <www.wg-iadws.icidonline.org>.

Nouve, K.L. (2004) Impacts of Global Agricultural Trade Reforms and World Market Conditions on Welfare and Food Security in Mali: A CGE Assessment. Doctoral dissertation, Michigan State University.

Palmer, W. C. (1965) Meteorological drought, Washington, D.C., USA: US Department of Commerce, Weather Bureau.

Partridge, M.D. and Rickman, D.S. (2004) CGE modeling for regional economic development analysis Draft Book chapter for State – of- the – Art in Regional and Urban Modeling, 20 December.

Paul, B.K. (1998) Coping mechanisms practiced by drought victims (1994/5) in North Bengal, Bangladesh. Applied Geograghy, 18(4): 355-373.

Rickman, D.S. (1992) Estimating the impacts of regional business assistance programs: alternative closures in a regional model. Papers in Regional Science, 71: 421-435.

Rose, A. (1995) Input-Output Economics and Computable General Equilibrium Models. Structural Change and Economic Dynamics, 6: 295-304.

Sartori, M. and Schiavo, S. (2015) Connected we stand: A network perspective on trade and global food security. Food Policy, 57: 114–127.

Shoven, J.B. and Whalley, J.L. (1992) Applying General Equilibrium, Cambridge: Cambridge University Press.

Slimane, M.B., Huchet-Bourdon, M. and Zitouna, H. (2016) The role of sectoral FDI in promoting agricultural production and improving food security. International Economics, 145: 50–65.

Stage, F.K., Carter, H.C. and Nora, A. (2004) Path analysis: An introduction and analysis of a decade of research. The Journal of Educational Research, 98(1): 5-13.‏

Wilhite, D.A. and Glantz, M.H. (1985) Understanding: The drought phenomenon: The role of definitions. Water international, 10(3): 111-120.‏

Wilhite, D.A. and Pulwarty, R.S. (2005) Drought and water crises: Lessons learned and the road ahead. In Wilhite, D.A. (ed.). Drought and water crises: Science, technology, and management issues. Taylor & Francis Group.

Wilhite, D.A., Betterill, L. and Monnik, K. (2005) National drought policy: Lessons Learned from Australia, South Africa and the United States. In Wilhite, D.A. (ed.). Drought and water crises: Science, tecnologhy, and management issues. Taylor & Francis Group.

Winchester, N. (2009) Is there a dirty little secret? Non-tariff barriers and the gains from trade. Journal of Policy Modeling, 31, 819–834.

Young, R.A. (1995) Coping with a severe sustained drought on the Colorado River: Introduction and overview. Journal of the American Water Resources Association, 31(5): 779-788.

Yousefi, A., Khalilan, S. and Hajian, M.H. (2010) The role of water in Iranian economy: A CGE modeling approach, 11th Conference on Economic Modelling, Istanbul, 7-11 July.