تأثیر تحریم ها بر تجارت متقابل محصولات کشاورزی بین ایران و کشورهای منطقه منا و اتحادیه اروپا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 مدرس و عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشکده تربیت مدرس

3 مدیرگروه و مدرس دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

چکیده
در این بررسی، با استفاده از روش گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM)، مدل جاذبه و داده­های ترکیبی پویا به ارزیابی تأثیر تحریم‌های اعمال شده در مورد ایران بر ارزش تجارت متقابل محصولات کشاورزی بین ایران و شریکان تجاری آن در منطقه خلیج فارس و شمال افریقا (MENA) و نیز کشورهای عضو اتحادیه اروپا (EU) در فاصله زمانی سال های 2000 تا 2014، پرداخته شده است. نتایج نشان می­دهد که تحریم‌ها بر ارزش تجارت متقابل محصولات کشاورزی بین ایران و کشورهای منطقه منا بی‌تأثیر بوده، ولی در مقابل بر ارزش صادرات محصولات کشاورزی ایران به کشورهای اتحادیه اروپا تأثیر مثبت و معنا­دار داشته­اند؛ هر چند منجر به کاهش واردات از این کشورها شده­اند. میزان بارش سالیانه در ایران به عنوان متغیر کنترلی مدل این بررسی، بر ارزش صادرات محصولات کشاورزی ایران به اتحادیه اروپا تأثیر مثبت و بر واردات کشاورزی از این کشورها تأثیر منفی داشته است. اندازه اقتصادی دو شریک تجاری بر ارزش تجارت متقابل با کشورهای اتحادیه اروپا تأثیر مستقیم و معنادار داشته است. با توجه به نتایج به دست آمده، اعمال تحریم­ها می­تواند به عنوان فرصتی برای توسعه بخش کشاورزی و تنوع بخشی صادرات آن به عنوان یک محصول غیرنفتی به کشورهای اروپایی بوده و از این منظر بخشی از هزینه­های ناشی از تحریم­ها بر اقتصاد ایران را جبران کنند.
 طبقه بندی: F14 , F15

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آذربایجانی، ک. طیبی، س. ک. و صفادرگیری، ح. (1394) اثر تحریم های اقتصادی ایالات متحده و اتحادیه اروپا بر تجارت دو جانبه ایران و شرکای عمده تجاری آن: کاربرد مدل جاذبه. تحقیقات اقتصادی. شماره 30، (50): 562- 539

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1394) خلاصه تحولات اقتصادی کشور 1393. اداره بررسی ها و سیاست های اقتصادی، تهران

بالتاجی، بدی اچ (1393) اقتصادسنجی، ترجمه رضا طالبلو و شعله باقری پرمهر ، نشر نی، چاپ دوم، تهران

بیات، م. (1391) تاریخ تحریم ایران؛ تحول در آسیب پذیری ها و ماهیت تحریم ها». فصلنامه سیاست خارجی، شماره 4، (26): 960-935

خالدی، ک و رحیم زاده، ا. (1387) قوت ها، ضعف ها، فرصت ها و تهدیدهای فراروی صادرات کشاورزی ایران. اقتصاد کشاورزی و توسعه. شماره 62، (16): 83-104

دِواراجان، ش و متقی، ل. (2015) پیامدهای اقتصادی لغو تحریم های ایران. فصلنامه گزارش اقتصادی منطقه خاورمیانه و شمال افریقا. بانک جهانی. واشنگتن دی سی

سازمان توسعه تجارت. (1395)  مقررات صادرات و واردات ایران. تهران

سوری، ع. (1394)  اقتصاد سنجی پیشرفته، نشر فرهنگ شناسی. چاپ چهارم، تهران

سمیعی نسب، م. (1393) دیپلماسی اقتصادی، راهبرد مقابله با تحریم های اقتصادی در منظومه اقتصاد مقاومتی. فصلنامه آفاق امنیت. سال 7، (25): 115-147

شامخـی سیاهمزگـی، ه. اشراقی، ف و جولایی، ر (2014) بررسی عوامـل مؤثر  بر تجـارت محصولات کشـاورزی ایـران بـه کشورهـای عضـو سازمـان کنفرانس اسلامـی بـراساس مـدل جاذبه تجـارت در سال هـای وجـود تحریـم. دومین کنفرانس بین المللی تجارت اقتصادی تحت تحریم

ضیایی بیگدلی، م، غلامی، ا و طهماسبی بلداجی، ف. (1392) بررسی اثر تحریم های اقتصادی بر تجارت ایران، کاربردی از مدل جاذبه. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی (رویکرد اسلامی – ایرانی). سال 13(48): 119-109

فریادرس، و. (1394) اثر تحریم و تحلیل شرایط پس از آن بر بخش کشاورزی ایران. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. تهران

قنبری، ع و صادقی، ح. (1393) تحولات اقتصادی ایران (1). سازمان مطالعه و تدوین کسب علوم انسانی دانشگاهها (سمت). تهران

وزارت جهاد کشاورزی. (1393) صادرات و واردات بخش کشاورزی. معاونت و برنامه ریزی و اقتصادی. تهران

هافبوئر، گ. ک. جفری، ج. س. الیوت، ک. آ. و اگ، ب. (1392) بازخوانی تحریم های اقتصادی. ترجمه نادر جعفری. کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران

محمدی خبازان، م. (1394) اثرات تحریم بر اقتصاد ایران، رساله دکترای اقتصادنظری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس

 

Ali, S., Liu, Y., Ishaq, M., Shah, T., Ilyas, A. and Din, I.U., 2017. Climate Change and Its Impact on the Yield of Major Food Crops: Evidence from Pakistan. Foods, 6(6): 39.

Ataev, N., 2013. Economic sanctions and nuclear proliferation: the case of Iran (Doctoral dissertation, Doctoral dissertation, Central European University).

Arellano, M., 2003. Panel data econometrics: Advanced texts in econometrics (p. 244). Oxford: Oxford University Press.

Baltagi, B. H., Egger, P. and Pfaffermayr, M., 2003. A generalized design for bilateral trade flow models. Economics Letters, 80(3): 391-397.

Baltagi, B. H., 2008. Econometric Analysis of Panel Data, Wiley; 4 edition (June 9, 2008).

Batra, A., 2006. India’s global trade potential: The gravity model approach. Global Economic Review, 35(3): 327-361.

Billon, P.L., 2002. Environment, Scarcity, and Violence. Thomas Homer-Dixon. Princeton, London: Princeton University Press, 1999, 253pp.£ 14. Survival, 44(2): 180-182.

Caruso, R., 2003. The impact of international economic sanctions on trade: An empirical analysis. Peace Economics, Peace Science and Public Policy, 9(2).

Egger, P., 2000. The Impact of EU Accession of Selected CEECs on Bilateral Economic Relations with the EU. A Dynamic Gravity Approach. Austrian Economic Quarterly, 5(3):135-143.

Devarajan, S., Mottaghi, L., Ianchovichina, E. and Esfahani, H.S., 2015. Economic Implications of Lifting Sanctions on Iran. MENA Quarterly Economic Brief” Washington, DC: World Bank, July

Dizaji, S.F., 2018, Trade openness, political institutions, and military spending (Evidence from lifting Iran’s sanctions), Empirical Economics, forthcoming.

Dizaji, S.F., (2018 in print), Economic Diplomacy in Iran: reorientation of trade to reduce vulnerability. In: Bergeijk, P.A.G. van & Moons, S. (Eds). Research Handbook on Economic Diplomacy. Edward Elgar.

Dizaji, S.F., (2014). The effects of oil shocks on government expenditures and government revenues nexus (with an application to Iran’s sanctions), Economic Modelling40, 299-313.

Dizaji, S.F.,& Bergeijk, P.A.G. van (2013). Potential early phase success and ultimate failure of economic sanctions: A VAR approach with an application to Iran. Journal of Peace Research50(6), 721-736.

Dizaji, S.F., (2013), Financial sanctions and Iranian banks’ performance, Journal of Money and Economy8(4), 99-136.

Egger, P. (2002); An Econometric View on the Estimation of Gravity Models and the Calculation of Trade Potentials, World Economy, 95: 297-313.

Ghaderi, E., 2015. The impact of the United States sanctions on Iran’s trade flows: A gravity model approach.

Helpman E. and Krugman P. (1985), Market structure and foreign trade: increasing returns, imperfect competition, and the international economy, MIT Press, Cambridge.

International Trade Agency, 2016. Market Overview of Iran’s Agricultural Food Sector

Kabir, M. and Salim, R., 2010. Can Gravity Model Explain BIMSTEC’s Trade?. Journal of Economic Integration, 25(1):143-165.

Kahrazeh, S. and Nikpour, N., 2015. Effects of International Sanctions on Exports in Iran with an Approach to Business Attraction. International Journal of Resistive Economics, 3(2):107-120.

Khiyavi, P.K., Moghaddasi, R. and Yazdani, S., 2013. Investigation of Factors Affecting the International Trade of Agricultural Products in Developing Countries. Life Science Journal, 10(3s): 409-414.

Krugman, P. (1993); Geography and Trade, First MIT Press Paperback Edition.

Levin, A., Lin, C.F. and Chu, C.S.J., 2002. Unit root tests in panel data: asymptotic and finite-sample properties. Journal of econometrics, 108(1): 1-24.

Central Bank of the Islamic Republic of Iran, 1390-1393. Annual Review.

Serrano, R.L. and Pinilla, V., 2012. The long-run decline in the share of agricultural and food products in international trade: a gravity equation approach to its causes. Applied Economics, 44(32): 4199-4210.

Soori, A.R. and Tashkini, A., 2012. Gravity Model: An Application to Trade between Iran and Regional Blocs. Iranian Economic Review, 16(31):1-12.

Yang, J., Askari, H., Forrer, J. and Teegen, H., 2004. US economic sanctions: An empirical study. The International Trade Journal, 18(1): 23-62.

World Bank, 2016. Iran Economy Overview.

World Bank, Middle East and North Africa Region, 2015. Economic Impications of Lifting Sanctions on Iran. MENA Quarterly Economics Brief.

Central Bank of the Islamic Republic of Iran (CBI). (2017) <ww.cbi.ir>.

The World Bank Group. (2018) <www.worldbank.org>.

Food and Agriculture Organization. (2017) <www.fao.org>.

Heritage. (2017) < www.heritage.org>.

International Monetary Found (IMF). (2017) <www.imf.org>.

Islamic Republic News Agency. (2017) <www.irna.ir>.

Islamic Parliament Research Center of The Islamic Republic of Iran. (2017)

< www. majlis.ir>.

Tebyan Institution. (2017) < www.tebyan.net>.

Tejarat Farda. (2017) < www.tejaratefarda.com>.

The Islamic Republic of Iran Customs Administration (IRICA). (2017) <www.irica.gov.ir>

The World Bank. (2017) <www.worldbank.org>.

Trade Promotion Organization of Iran (TPO). (2017) < www.tpo.ir>.