1
موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی
2
موسسه پژوهشهای برنامهریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی
10.22034/iaes.2026.2074021.2148
چکیده
ایران بهعنوان کشوری با اقتصاد در حال گذار، علاوه بر چالشهای ساختاری داخلی، تحت تاثیر شوکهای منطقهای و جهانی نیز قرار دارد. در سالهای اخیر، تشدید عدم قطعیتهای داخلی، منطقهای و جهانی به یکی از مهمترین عوامل بیثباتی در تجارت محصولات کشاورزی ایران تبدیل شده است. موضوعی که بررسی اثرات آن بر جریان تجاری این بخش از منظر سیاستگذاری اقتصادی و امنیت غذایی را ضروری میسازد. هدف این پژوهش، تحلیل اثرات نامتقارن عدم قطعیتها بر صادرات و واردات محصولات کشاورزی ایران با استفاده از مدل NARDL است. نتایج نشان داد که افزایش عدم قطعیتها در هر دو دوره کوتاهمدت و بلندمدت منجر به کاهش صادرات و واردات محصولات کشاورزی ایران میشود و اثر افزایش عدم قطعیتها بر کاهش تجارت، شدیدتر از اثر کاهش آن است. همچنین، صادرات محصولات کشاورزی ایران نسبت به نرخ ارز واقعی و درآمد خارجی کشورهای مقصد واکنش مثبت و معنادار داشته است، در حالیکه واردات محصولات کشاورزی نسبت به نرخ ارز واقعی واکنش منفی و نسبت به درآمد ملی واکنش مثبت نشان داده است. بر اساس یافتههای تحقیق، بهمنظور کاهش آثار منفی عدم قطعیتها، مجموعهای از راهکارها شامل تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و مبادی وارداتی، توسعه ابزارهای بیمه و پوشش ریسک، تقویت تولید داخلی محصولات جایگزین، بهبود زیرساختهای لجستیکی و اعمال سیاستهای ارزی باثبات پیشنهاد میشود. با توجه به شدت اثرات منطقهای، تمرکز و اولویت بر تنوعبخشی بازارها میتواند اثربخشی سایر سیاستها را نیز تقویت کند. اجرای این سیاستها میتواند تابآوری تجارت کشاورزی ایران را در برابر شوکهای داخلی و خارجی افزایش دهد.