Agricultural Economics

Agricultural Economics

نقش بخش کشاورزی در فرآیند رشد اقتصادی استان خراسان رضوی؛ رویکرد ترکیبی جدول داده-ستانده منطقه‌ای و تکنیک دیمتل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد
2 استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تهران
4 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تهران
5 محقق موسسه توسعه کشاورزی در اقتصادهای در حال گذار (IAMO)، هاله، آلمان
10.22034/iaes.2026.2074393.2151
چکیده
استان خراسان رضوی با وجود پتانسیل اقتصادی بالا، با چالش‌ تنش آبی شدید مواجه است. از این رو، هدف‌گذاری رشد اقتصادی در این استان نیازمند تمرکز بر بخش‌های پیشران همراه با ملاحظات زیست-محیطی است. این مطالعه، با استفاده از چارچوب تلفیقی جدول داده-ستانده منطقه‌ای (تدوین‌شده به روش FLQ-RAS برای سال ۱۳۹۹) و تکنیک دیمتل به شناسایی بخش‌های پیشران پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد از میان ۱۳ بخش، «صنایع غذایی، دخانی و آشامیدنی» با سهم 5/5 درصدی از تولید ناخالص داخلی، مؤثرترین بخش محرک رشد اقتصادی است. بخش‌های «دامی و طیور» و «شیلات و سایر فعالیت‌های کشاورزی» در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. بخش «فعالیت‌های زراعی و باغی» که سهم عمده‌ای در برداشت منابع آبی دارد، در رتبه پنجم جای گرفت و بنابراین، سرمایه‌گذاری در این بخش باید بر فناوری‌های نوین، افزایش راندمان آبیاری و ارتقاء عملکرد متمرکز شده و همزمان، محدودیت‌های جدی برای برداشت آب اعمال گردد. تحلیل نتایج در چارچوب همبست آب-انرژی-غذا نشان می‌دهد اولویت سرمایه‌گذاری باید به کلان‌بخش غذا (شامل صنایع غذایی نوین، پرورش دام و طیور، آبزی‌پروری و دامپروری مدرن) با وزن 281/0 تعلق گیرد. اگرچه کلان‌بخش‌های آب و انرژی با وزن‌های 006/0 و 006/0 در رتبه‌های پایین‌تر هستند، اما نقش زیرساختی آن‌ها حیاتی است و موفقیت بخش غذا مشروط به مدیریت یکپارچه این منابع است. از این رو، سرمایه‌گذاری صرف در بخش‌های آب و انرژی، بدون ارتباط با ارتقای بهره‌وری در بخش‌های مولد اقتصادی (به ویژه غذا)، بازدهی مطلوبی نخواهد داشت.
طبقه‌بندی JEL: C67, D57, O13, O44, Q32
واژه‌های کلیدی: جدول داده-ستانده منطقه‌ای، روش FLQ-RAS، تکنیک دیمتل، پیشران‌های اقتصادی، همبست آب-انرژی-غذا
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 خرداد 1405