در شرایطی که بخش کشاورزی ایران با چالش‌های دوگانه کاهش منابع طبیعی و فشارهای زیست‌محیطی مواجه است، ارزیابی کارایی تنها از منظر اقتصادی ناکافی می‌نماید. این پژوهش به ارزیابی کارایی زیست‌اقتصادی تولید گندم و جو در استان‌های ایران در دوره ۱۳۹۹–۱۴۰۲ با به‌کارگیری مدل تحلیل پوششی داده‌ها مبتنی بر مرز کارایی زیست‌اقتصادی (EEFDEA) پرداخته است. این مدل با در نظر گرفتن محدودیت‌های واقع‌گرایانه «جمع ثابت» در مجموع مصرف نهاده‌های آلاینده و انتشار دی‌اکسیدکربن، امکان دستیابی به یک مرز کارایی مشترک را فراهم کرده و ضمن کاهش ناعادلانگی در توزیع بار تعدیل‌های زیست‌محیطی، به همه استان‌ها درجه رضایت یکسانی اختصاص می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیستم تولید گندم و جو در ایران طی چهار سال مورد بررسی، روندی نوسانی اما در مجموع به‌سوی تعادل پایدارتر حرکت کرده است؛ به‌طوری‌که حداقل درجه رضایت بین استان‌ها در تولید گندم از 22/0 در سال ۱۳۹۹ به 79/0 در سال ۱۴۰۲ و در تولید جو از 27/0 در سال ۱۴۰۰ به 55/0 در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته است. با این حال، ناکارآمدی‌های ساختاری در استان‌های جنوبی و شرقی پابرجاست. یافته کلیدی دیگر، عدم هم‌راستایی رتبه‌بندی کارایی بین گندم و جو در سطح استان‌هاست که گویای تفاوت در الگوهای تولیدی و حساسیت زیست‌محیطی این دو محصول است و لزوم سیاست‌گذاری‌های محصول‌محور را تأکید می‌کند. این امر، ضرورت توسعه رویکردهای ترکیبی و طراحی سیاست‌های هدفمند در سطح استانی را برای دستیابی به کشاورزی هوشمند و پایدار در ایران برجسته می‌سازد.