Agricultural Economics

Agricultural Economics

بهره‌برداری از سد بالادست و از دست رفتن زمین‌های کشاورزی در سیستان: شواهد در سطح روستا از حوضه آبریز هیرمند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه اقتصاد- دانشگاه خاتم- تهران- ایران
10.22034/iaes.2026.2093502.2181
چکیده
این مقاله اثر تنظیم آب در بالادست را بر کاربری اراضی کشاورزی در منطقه سیستان ایران بررسی می‌کند. تمرکز مطالعه بر تکمیل سد کمال‌خان در افغانستان در سال ۲۰۲۱ است؛ رویدادی که دسترسی پایین‌دست به جریان‌های سطحی رودخانه هیرمند را محدود کرد. برای تحلیل این شوک، یک پنل روستا-سال برای دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای ساخته شده است. متغیر پیامد اصلی، سطح زیر کشت استخراج‌شده از تصاویر لندست است و متغیرهای کمکی شامل دسترسی به آب سطحی، شدت دسترسی به آب، شاخص پوشش گیاهی، بارش، روشنایی شبانه و رطوبت خاک هستند. راهبرد تجربی اصلی مقاله، مدل تفاوت در تفاوت‌های دودویی است که روستاهای دارای دسترسی مستقیم پیش از مداخله به جریان‌های منشعب از هیرمند را با روستاهای فاقد چنین دسترسی مقایسه می‌کند و اثرات ثابت روستا و سال و کنترل‌های زمان‌متغیر را در نظر می‌گیرد. نتایج نشان می‌دهد روستاهای دارای دسترسی مستقیم پایه، پس از سال ۲۰۲۱ به طور متوسط حدود ۱۳ هکتار سطح زیر کشت بیشتری را نسبت به روستاهای فاقد دسترسی مستقیم از دست داده‌اند. این مقدار تقریباً معادل ۳۵ درصد میانگین سطح زیر کشت گروه درمان است. شواهد مطالعه رویداد، واگرایی پایدار پیش از مداخله را نشان نمی‌دهد، اما کاهش قابل توجه سطح زیر کشت را در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ آشکار می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد کشاورزی آبی پایین‌دست در مناطق خشک نسبت به زیرساخت‌های کنترل آب در بالادست آسیب‌پذیر است و حکمرانی آب‌های فرامرزی نقشی تعیین‌کننده در پایداری تولید کشاورزی دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 شهریور 1405