Agricultural Economics

Agricultural Economics

ارزیابی اثرات راهبردهای اقتصادی–‌محیط‌زیستی بر پایداری اقتصادی دامداران: شواهدی از مراتع با شدت چرای سنگین شهرستان بابل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
معصومه عرب‌اله فیروزجاه 1
آذر شیخ زین الدین 2
محمد بخشوده 3
منصور زیبایی 3
1 بخش اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 بخش اقتصاد کشاورزی-دانشکده کشاورزی-دانشگاه شیراز-شیراز-ایران
10.22034/iaes.2025.2058324.2120
چکیده
مراتع ایران به‌واسطه تنوع اقلیمی و جغرافیایی، ظرفیت بالایی در تأمین علوفه و پشتیبانی از معیشت دامداران دارند. با این حال، عوامل متعددی مانند تغییرات اقلیمی، فشار بیش از حد چرای دام و تغییر کاربری اراضی موجب تخریب این منابع طبیعی شده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی اثرات راهبردهای اقتصادی-محیط‌زیستی بر کاهش پیامدهای زیست‌محیطی و بهبود معیشت دامداران انجام شد. در گام نخست، میزان علوفه قابل برداشت از مراتع ییلاقی شهرستان بابل و نیاز علوفه‌ای دام‌های موجود بررسی شد. سپس با بهره‌گیری از مدل‌سازی برنامه‌ریزی تصادفی دومرحله‌ای، سناریوهای بهینه برای مدیریت پایدار مراتع طراحی گردید. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و گزارش‌های میدانی دامداران طی سال ۱۴۰۱ گردآوری شد. نتایج نشان داد که در حالی‌که نیاز سالانه دام‌های حاضر در مراتع ییلاقی منطقه معادل59/15625 تن تی‌دی‌ان برآورد می‌شود، این مراتع تنها توان تولید حدود 8/3167 تن تی‌دی‌ان به ارزش تقریبی 42/17 میلیارد تومان را دارند. این کمبود حدود 47/12560 تن تی‌دی‌ان، از طریق فشار بیشتر بر مراتع جبران می‌شود که موجب تشدید تخریب منابع طبیعی می‌گردد. نتایج مدل‌سازی نشان داد که اتخاذ راهبردهای اقتصادی-محیط‌زیستی مانند تنظیم تعداد دام، به‌کارگیری منابع علوفه جایگزین، بهبود کیفیت مراتع و ترویج چرای پایدار، نه تنها به کاهش فشار بر اکوسیستم مرتعی کمک می‌کند، بلکه اثرات مثبتی بر معیشت دامداران نیز خواهد داشت. از این‌رو، سیاست‌گذاری‌های هدفمند در این حوزه ضروری به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها
تخریب مراتع
مدل برنامه‌ریزی تصادفی
تعادل دام-مراتع
سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی(GIS)
شهرستان بابل
موضوعات